Toestemming voor de prikpil
Juma, twee jaar oud, is sloom en stil. Zijn beentjes zijn tot drie keer hun normale omvang gezwollen. Zijn moeder Asha houdt hem vast. Juma is duidelijk heel ziek, hij zweeft ergens tussen leven en dood. Juma’s ouders Asha en Daudi Masangu zijn met hem naar de Makongoro Moeder-Kind Kliniek gekomen. De kliniek is onderdeel van het Jijenge!-centrum in Mwanza, een stad met een half miljoen inwoners in het oosten van Tanzania.
Vierkant tegen
"Hier werken wij anders", legt projectleider Edna Matasha uit. "Wij willen niet alleen de kinderen behandelen. Wij willen ook dat moeders en vaders de achterliggende oorzaken begrijpen van de slechte gezondheid van hun kinderen." Daarom nemen medewerkers van de Makongoro-kliniek een lange vragenlijst door met Asha en Daudi. Ze stellen vragen over hun leefomstandigheden, inkomen, dieet, gezondheid en hun relatie. Op die manier willen ze erachter komen waarom Juma zo ziek is.
Uit de antwoorden van Asha en Daudi blijkt dat het jongetje pas ziek is geworden toen zijn moeder hem geen borstvoeding meer gaf. Zij moest zijn drie maanden oude zusje voeden. De bittere armoede waarin het gezin leeft, betekent dat ze geen fruit, groente, melk en vlees kunnen kopen om hun vijf kinderen een uitgebalanceerd dieet voor te zetten. Toch wil Daudi (51) nog meer kinderen van Asha (31). Maar gezien hun armoede heeft Asha geen zin om de komende drie jaar weer zwanger te worden. Een patstelling, want Daudi is vierkant tegen elke vorm van anticonceptie.
Revolutionair initiatief
Na de diagnose in de kliniek hebben Asha en Daudi een gesprek met een counselor. Asha vertelt haar man dat zij vindt dat vijf kinderen genoeg is. De counselor begeleidt de twee in een gesprek over wat een zesde kind zou betekenen: nog meer opoffering, nog meer armoede. Uiteindelijk moet Daudi toegeven dat het haast onmogelijk is om een zesde kind te voeden. En, nog belangrijker, hij accepteert dat het verstandig zou zijn als zijn vrouw anticonceptie gaat gebruiken. Asha begint meteen met de behandeling: een serie van driemaandelijkse injecties. "Toen de counselor hetzelfde zei als de arts", legt Daudi uit, "moest ik wel luisteren. Wij kunnen ons echt niet méér kinderen veroorloven."
Het Jijenge!-project is een samenwerkingsverband tussen de gemeenteraad van Mwanza, AMREF Flying Doctors en enkele andere ngo’s (non-gouvernementele organisaties). Het project heeft een integrale aanpak: de gezondheid van zwangere vrouwen en moeders wordt centraal gesteld binnen een breed scala van prioriteiten waaronder huiselijk geweld, soa’s, hiv/aids, prostitutie, polygamie en erfenisproblematiek. Het Jijenge!-initiatief is revolutionair te noemen, zeker in een traditionele en patriarchale maatschappij als Mwanza.
Navolging
Het bezoek aan de dokter betekende voor Asha en Daudi een ingrijpende verandering in hun leven. Nu Asha anticonceptie gebruikt, kan het echtpaar hun huwelijksleven voortzetten zonder bang te zijn dat er straks weer een baby ligt te huilen van honger en ellende. Ze hebben nu meer kans om het hele gezin gezond te houden.
Het werk van het Jijenge!-centrum vindt navolging. In alle zeven districten van de Mwanza-regio is het concept van vrouwvriendelijke gezondheidszorg op het gebied van seksualiteit en voortplanting overgenomen. Er is financiële ruimte voor het opleiden van zorgverleners en de gezondheidsdienst van de districtsraad faciliteert die opleiding. Er zijn soortgelijke projecten begonnen in vier andere dorpen en steden in de regio’s Mwanza en Mara. Hier worden mannen en vrouwen opgeleid om zelf les te geven. Zij kunnen de lokale bevolking bewust maken van zaken als mensenrechten en rechten op het gebied van de voortplanting en seksualiteit.
Strenger beleid
"Het project heeft er toe bijgedragen dat er nu openlijk gediscussieerd wordt over zaken die altijd verborgen bleven, zoals huiselijk geweld, vrouwenbesnijdenis en vererving langs de mannelijke lijn", zegt Edna. "Minstens twintig organisaties zijn nu bij elkaar gebracht. Zij pleiten samen voor een strenger beleid. We willen dat deze zaken ondergebracht worden in de gezondheidszorg, zowel op districts- als op nationaal niveau. En dat onze politici deze zaken niet langer kunnen verdonkeremanen."
“We kijken hier niet alleen naar medische problemen", vertelt Edna. “Vaak hebben stellen te weinig geld en voedsel voor een te groot gezin. We kunnen bij ondervoede kinderen als Juma een diagnose stellen. We kunnen ze behandelen. Maar er verandert niets als we de achterliggende problemen niet aanpakken: de armoede die zorgt voor een slechte gezondheid, de sociale druk om nóg meer kinderen te krijgen. Door naar het geheel te kijken, zorgen we ervoor dat de situatie structureel verbetert."
