Mijn lijf, mijn leven

Naomi (16): "Ik kan een volwaardige vrouw worden zonder die verschrikkelijke pijn te moeten doorstaan"

"Al op jonge leeftijd leerde ik over de gevaren van meisjesbesnijdenis”, vertelt Naomi. Een lerares op haar basisschool vertelde haar over de gevaren van de Masai-traditie en hielp zelfs meisjes te vluchten als ouders hen tot besnijdenis wilden dwingen. “Ook mijn ouders wilden mij laten besnijden en mijn vader zei dat hij me zelfs zou dwingen. Gelukkig accepteerde mijn moeder echter mijn wens en legde mijn vader zich daar uiteindelijk ook bij neer.”

Naomi wordt regelmatig gepest of zelfs gediscrimineerd omdat ze niet is besneden. Ook Naomi’s oma keurt het af dat haar kleindochter nog altijd niet is besneden. Ondanks deze afkeuringen groeit Naomi’s zelfvertrouwen en heeft ze zelfs al één keer samen met een ander meisje voor de klas durven vertellen waarom ze niet willen worden besneden. 

Sinds twee jaar werkt de Yes I Do-alliantie in zeven landen waaronder Kenia om meisjesbesnijdenis, kindhuwelijken en tienerzwangerschappen aan te pakken. In de Yes Do-alliantie werken Rutgers, Plan, Amref Flying Doctors, CHOICE for Youth and Sexuality en KIT Royal Tropical Institute samen zodat meisjes meer kansen krijgen in het leven. Naomi: “De trainingen die de alliantie in mijn dorp heeft georganiseerd hebben mij hier enorm bij geholpen. Ik krijg er meer zelfvertrouwen van en heb meer geleerd over de ernstige gevolgen van meisjesbesnijdenis. Kennis die ik aan andere meisjes weer kan doorgeven."

Naomi maakt zich geen zorgen of ze ooit een man zal kunnen vinden. “Eerst wil ik studeren en een baan vinden. En dáárna pas trouwen en een gezin stichten. En ik vertrouw erop dat ik een man zal vinden want steeds meer Masai-jongens steunen meiden die niet zijn besneden. “Door het werk van de alliantie in Kajiado kan ik een volwaardige Masai-vrouw worden zonder dat ik die verschrikkelijke pijn moet doorstaan. Zo kan ik mijn middelbare school afmaken, gaan studeren en hopelijk mijn droom waarmaken om film- of videoproducer te worden."

De uitdaging 

Jonge meisjes en vrouwen hebben het recht om over hun eigen lichaam te beschikken. Dat betekent bijvoorbeeld dat jonge meisjes en vrouwen zelf bepalen of, wanneer en hoeveel kinderen ze willen. Dat ze het recht hebben op een veilige bevalling. En dat meisjes het recht hebben om volwassen te worden zonder besnijdenis. Helaas is dit in Afrika niet vanzelfsprekend.

Hoe meisjesdromen dromen blijven door besnijdenis

Wereldwijd leven meer dan 200 miljoen meisjes en vrouwen in 30 landen met de gevolgen van besnijdenis. In Afrika zijn naar schatting 92 miljoen meisjes van tien jaar en ouder besneden. Met enorme lichamelijke en emotionele klachten tot gevolg. Op de korte termijn: de directe complicaties door het besnijden zelf (pijn, bloedingen, infecties). En op de lange termijn: problemen rondom de menstruatie, lastige en pijnlijke bevallingen en depressies. Sommige meisjes en vrouwen overlijden zelfs ten gevolge van deze complicaties. Meisjesbesnijdenis is een schending van de mensenrechten want: 

  • het beperkt meisjes om gezond te zijn en te blijven;
  • meisjes worden gediscrimineerd op basis van hun geslacht;
  • meisjes worden blootgesteld aan mishandeling en andere onmenselijke praktijken. 

Meisjesbesnijdenis leidt niet alleen tot medische complicaties maar ook tot risicovolle tienerzwangerschappen en massale schooluitval omdat besneden meisjes direct worden uitgehuwelijkt. Hiermee wordt de vicieuze cirkel van armoede in stand gehouden. In sommige Afrikaanse gemeenschappen wordt meisjesbesnijdenis gezien als een belangrijke traditie. Het kenmerkt de overgang van meisje naar volwassenheid. Na de besnijdenis is ze klaar om te trouwen en een gezin te stichten, en stopt ze dus met school.

Maar ook deze meisjes hebben het recht op een gezonde toekomst. Een toekomst waarin ze hun dromen kunnen najagen. Daarom pleiten wij voor strengere naleving van lokale en internationale wetgeving en versterken wij vrouwen en meisjes om op te komen voor hun rechten. We willen dat – in lijn met SDG 5.3 (*zie kader) – in 2030 meisjesbesnijdenis is gestopt. Lees meer over onze visie hierop.

De gevolgen van ongewenst zwanger zijn

Volgens de officiële definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie gaat gezinsplanning over het recht om zelf te bepalen of, wanneer en hoeveel kinderen je krijgt. Dat je zelf de verantwoordelijkheid neemt over je eigen seksuele leven. En veilige seks hebt. In Oost-Afrika is dit niet vanzelfsprekend. Dit leidt tot ongewenste zwangerschappen, onveilige abortussen en risicovolle bevallingen. Meer dan 200 miljoen vrouwen willen een zwangerschap vermijden, maar maken geen gebruik van moderne anticonceptiemethoden. 

De cijfers geven aan hoe groot de uitdaging is:

  • Naar schatting zijn van de 206 miljoen zwangerschappen in ontwikkelingslanden elk jaar ongeveer 88 miljoen ongepland. 
  • Wereldwijd vinden er jaarlijks zo’n 25 miljoen onveilige abortussen plaats (45% van alle abortussen). De meeste (97%) vinden plaats in ontwikkelingslanden.
  • In ontwikkelingslanden bevallen elk jaar ongeveer 16 miljoen meisjes tussen de 15 en 19 jaar en 2.5 miljoen meisjes onder de 16 jaar.
  • Complicaties tijdens de zwangerschap en de bevalling zijn de meest voorkomende doodsoorzaken voor meisjes tussen de 15 en 19 jaar oud wereldwijd.
  • Elk jaar ondergaan ongeveer 3,9 miljoen meisjes tussen de 15 en 19 jaar oud een onveilige abortus. 
  • In Sub-Sahara Afrika komen de meeste tienerzwangerschappen voor (200 geboortes per 1.000 meisjes tussen de 15-19 jaar oud).
  • Ongewenste zwangerschappen hebben een ander negatief gevolg op de levens van meisjes en vrouwen: meisjes stoppen als ze zwanger worden met het volgen van onderwijs en in sommige landen mogen zij daarna ook niet meer naar school. En dat heeft grote negatieve gevolgen voor hun ontwikkeling en onafhankelijkheid.
Moedersterfte door risicovolle bevallingen

In Nederland bezoeken vrouwen minimaal vier keer (en in de praktijk nog veel vaker) de verloskundige tijdens hun zwangerschap. Worden vrouwen tijdens de bevalling bijgestaan door een verloskundige of een arts. En krijgen ze ook na de bevalling de broodnodige nazorg. In Sub-Sahara Afrika is de realiteit totaal anders: elk jaar bevallen in ontwikkelingslanden meer dan 30 miljoen vrouwen niet onder professionele begeleiding. En hebben meer dan 45 miljoen vrouwen geen of onvoldoende zorg voor, tijdens en na de bevalling. Jonge meisjes lopen daarbij een hoger risico op complicaties en overlijden dan volwassen vrouwen. 

De cijfers liegen er niet om:

  • elke dag sterven er 830 vrouwen aan voorkombare oorzaken gerelateerd aan zwangerschappen en bevallingen;
  • 99% van alle gevallen van moedersterfte vindt plaats in ontwikkelingslanden;
  • meer dan de helft van deze gevallen vindt plaats in Sub-Sahara Afrika.
De situatie in afgelegen gebieden

Moedersterfte komt vaker voor in afgelegen gebieden en armere gemeenschappen. Arme vrouwen in afgelegen gebieden hebben een grotere kans te overlijden bij een bevalling. Met name in gebieden waar weinig goed opgeleide zorgverleners zijn, zoals in Sub-Sahara Afrika. Dat betekent dat miljoenen bevallingen niet worden begeleid door een verloskundige, dokter of verpleegkundige. Andere factoren waardoor vrouwen onvoldoende zorg ontvangen voor, tijdens en na de bevalling zijn: een gebrek aan informatie, ontoereikende gezondheidsvoorzieningen, ongelijkheid tussen man en vrouw, en culturele gewoonten.

Onze aanpak

Wij dromen van een Afrika waar geen enkel meisje meer besneden wordt. Waar meisjes en vrouwen zelf bepalen of, wanneer en hoeveel kinderen ze krijgen. Waar vrouwen veilig bevallen. Waar meisjes de mogelijkheid krijgen hun opleiding af te maken en de vrouw van hun dromen zijn! We focussen ons op het zelfredzaam en veerkrachtig maken van de lokale bevolking. En het verbeteren van (de beschikbaarheid van) primaire gezondheidszorg. Zodat mensen weten hoe ze gezond moeten blijven, de zorg beschikbaar is die ze nodig hebben en hun recht op goede zorg opeisen.  

De kracht van de lokale zorgverleners

Wij geloven in de kracht van de Afrikanen zelf. En in veranderingen van binnenuit: samen met de lokale bevolking en overheid werken we aan een gezond Afrika. Want alleen dan zijn de veranderingen blijvend. De lokale zorgverlener (Community Health Worker) speelt daarin een cruciale rol. Zij slaan de brug tussen de lokale bevolking en het formele zorgstelsel. Door het geven van seksuele voorlichting aan jongeren en hen te informeren over voorbehoedsmiddelen.

Door zwangere vrouwen door te verwijzen naar een ziekenhuis zodat ze veilig kunnen bevallen. Door de bloeddruk te meten met van zwangere vrouwen en hen indien nodig door te verwijzen. Door het gesprek aan te gaan met de dorpshoofden, de mannen en de jongens over de gelijkheid tussen man en vrouw. Wij zetten ons in om de zogenaamde traditional birth attendants om te scholen tot lokale zorgverleners. Want zij genieten vaak het vertrouwen van de bevolking en kunnen daarom vrouwen en mannen overtuigen van het feit dat het heel belangrijk is dat zwangere vrouwen zich minsten vier keer laten onderzoeken door een zorgprofessional.

Jongeren hebben de toekomst

De jongerenpopulatie in Afrika groeit hard. Daarom steunen wij initiatieven speciaal gericht op jongeren. De zogenaamde youth friendly services, waarbij jongeren toegang krijgen tot voorbehoedsmiddelen passend bij hun leeftijd en behoefte. Privacy, beschikbaarheid, keuzevrijheid en betaalbaarheid staan hierbij centraal. Want als jongeren aan voorbehoedsmiddelen kunnen komen, kunnen veel ongewenste (tiener)zwangerschappen worden voorkomen. En gaan meisjes langer naar school. Wij pleiten er dan ook voor dat jongeren van alle leeftijden makkelijk aan voorbehoedsmiddelen kunnen komen én voor het hebben van een keuze welk voorbehoedmiddel ze gebruiken. Dit helpt namelijk niet alleen om ongewenste (tiener)zwangerschappen te voorkomen. Ook worden jongeren beter beschermt tegen hiv/aids en soa’s. Daarom pleiten wij bij overheden voor meer financiering voor voorbehoedsmiddelen en goede seksuele voorlichting op school. 

Onze trainingen stellen jongeren ook in staat zelf informatie te verspreiden onder hun leeftijdsgenoten. En om het gesprek aan te gaan met ouders en gezondheidswerkers die van mening zijn dat (ongetrouwde) jongeren geen toegang zouden moeten hebben tot deze diensten. Ook verbeteren we, op basis van de feedback van jongeren de gezondheidsdiensten en maken we ze vriendelijker voor jongeren. 

Kwaliteit van de zorg

We streven naar betere zorg voor, tijdens en na de bevalling door er voor te zorgen dat er kwalitatief goede zorg beschikbaar is. Dit doen we door:

  • verloskundigen en lokale zorgverleners te trainen en op te leiden;
  • er voor te zorgen dat de belangrijkste medicijnen beschikbaar zijn in de gezondheidsposten;
  • voorlichting te geven over gezinsplanning;
  • er voor te zorgen dat er altijd nazorg beschikbaar is na een abortus, zodat vrouwen direct behandeld kunnen worden.
Samen met partners

We bundelen onze krachten door met bedrijven, lokale overheden en beleidsmakers samen te werken. Zo zorgen we er bijvoorbeeld voor dat de overheid geld beschikbaar maakt om gezondheidsposten te voorzien van goed opgeleide gynaecologen, adequate apparatuur en medicijnen om een zwangere vrouw te begeleiden. En pleiten we voor de naleving van een verbod op meisjesbesnijdenis.

Het alternatieve ritueel 

Maar alleen aanpassing en naleving van de wetgeving is niet genoeg om veranderingen in cultuur, gedrag en overtuiging tot stand te brengen. De verandering moet uit de gemeenschap zelf komen en van daaruit worden geleid. We hebben samen met de Masai een alternatief overgangsritueel van meisje naar vrouw bedacht en in de praktijk gebracht. Ter voorbereiding volgen de meisjes workshops die wij organiseren. Ze krijgen seksuele voorlichting en leren op te komen voor het recht op goede gezondheid en het volgen van onderwijs. De meeste onderdelen van het ritueel zijn onveranderd gebleven, maar de pijnlijke en ongezonde meisjesbesnijdenis is afgeschaft. Zo kunnen meisjes op een gezonde manier vrouw worden en blijven de mooie onderdelen van het ritueel bestaan! 

Klik hier om meer te lezen over de programma’s waar deze aanpak centraal staat.

Wat hebben we bereikt?

Inmiddels zijn ruim 17.000 meisjes door het alternatieve ritueel op een gezonde manier vrouw geworden! En als meisjes niet worden besneden, kunnen ze naar school blijven gaan en worden vroege huwelijken voorkomen. Afschaffing van besnijdenis leidt bovendien tot verandering van sociale normen binnen gemeenschappen, heeft positief effect op de gelijkheid tussen man en vrouw en zorgt er voor dat vrouwen economisch zelfstandig kunnen zijn.
Meisjesbesnijdenis is ook een prioriteit in onze Yes I Do-alliantie waarbij de verbinding met kindhuwelijken en tiener zwangerschappen wordt gemaakt. De onderlinge relatie (oorzaak versus gevolg) is in elk land anders. Het onderzoek door het KIT Royal Tropical Institute heeft dit goed in kaart gebracht. 

Geleerde lessen zijn:

  • het versterken van het aangaan van het gesprek tussen generaties (bijvoorbeeld jongeren en hun ouders) is een erg belangrijke component om gemeenschapshoudingen te veranderen over kindhuwelijken, tienerzwangerschappen en meisjesbesnijdenis;
  • geef jongeren daadwerkelijk een stem door ze meer te betrekken in processen en besluitvorming; 
  • richt je in het aanbieden van diensten gericht op seksuele rechten en gezondheid voor jongeren (continu) op het veranderen van de houdingen van gezondheidswerkers;
  • identificeer vroegtijdig schoolverlaters zo snel mogelijk;
  • maak gebruik van onderzoeksresultaten in het ontwikkelen van je lobby en advocacy activiteiten;
  • uitgebreider verslag van de aanbevelingen en geleerde lessen zijn te lezen in: YIDA MTR Synthesis Report.

De Yes I Do-alliantie bouwt voort op onze eerdere programma’s en allianties. Amref was hier betrokken in Ethiopië, Kenia, Oeganda, Senegal en Tanzania en richtte zich op seksuele voorlichting, toegang tot seksuele gezondheidsdiensten en een omgeving die dit mogelijk maakt. 

Zo wisten we onze jongste doelgroepen via innovatieve manieren te bereiken, als internet, sms, hotlines, kunst (fotografie en schilderen), sport en talentshows. We hielden Pregnant Mother Conferences om zwangere vrouwen te informeren. Door het betrekken van de gemeenschap op zoveel mogelijk manieren zijn in Tanzania diverse by-laws (lokale wetten) ontwikkeld op het gebied van de minimale huwelijksleeftijd, schoolreïntegratie van tienermoeders en meisjesbesnijdenis.

Onderstaande filmpjes brengen de lessen en succesverhalen in beeld:

Daarnaast ontwikkelde we in de ASK alliantie een brochure waarin alle geleerde lessen zijn gedocumenteerd op componenten als E- & M-innovaties, seksuele rechten- en gezondheidsdiensten voor jongeren, deelname van jongeren in programma’s en onderzoek: What works results from ASK Operational Research Symposium

Alle geleerde lessen van de afgelopen jaren zorgen er voor dat we steeds beter worden in ons werk. En zo wordt een droom langzaam maar zeker werkelijkheid: dat meisjes de vrouw van hun dromen kunnen zijn. En bovenal: een gezond en sterk Afrika!

Naomi (16): "Ik kan een volwaardige vrouw worden zonder die verschrikkelijke pijn te moeten doorstaan"

delen
Geef een kerstpakket voor gezonde moeders en kinderen in Afrika
Doneer nu