23 mei

Hoe verander je een diepgewortelde traditie als meisjesbesnijdenis?

Onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam in samenwerking met Amref Flying Doctors geeft inzicht in de denkbeelden over meisjesbesnijdenis onder de Masai gemeenschappen in Kenia en op welke manieren verandering mogelijk is. Ondanks dat meisjesbesnijdenis ernstige complicaties met zich meebrengt en het een schending van de mensenrechten is, komt het nog veelvuldig voor.  Wereldwijd zijn meer dan 200 miljoen meisjes en vrouwen besneden.

Ernst Graamans, onderzoeker verandermanagement aan de VU en werkzaam bij TEN HAVE Change Management, deed onderzoek binnen de Masai gemeenschap. Hij onderzocht daar de uiteenlopende en soms tegenstrijdige manieren waarop mensen zelf vorm en betekenis geven aan meisjesbesnijdenis en welke ingangen dit biedt om verandering te bewerkstelligen. Op basis van de resultaten heeft Graamans een raamwerk ontworpen waarmee Amref Flying Doctors hun aanpak van meisjesbesnijdenis nog effectiever kan maken. Het onderzoek en raamwerk zijn gepubliceerd in Culture, Health & Sexuality.

Aangrijpingspunten voor verandering

Graamans interviewde voor zijn onderzoek 94 mensen, jong en oud, vrouwen en mannen, activisten tegen meisjesbesnijdenis en hoeders van de traditionele cultuur. Hij verbleef in de nomadische dorpen en woonde verschillende alternatieve overgangsrituelen voor meisjesbesnijdenis bij, die de gemeenschappen ontwikkelen met ondersteuning van Amref Flying Doctors. Het onderzoek maakt inzichtelijk waarom een eenzijdige focus op verandering door regelgeving en voorlichting niet werkt en per context kan verschillen. “Je moet het discours van je doelgroep kennen om in te kunnen schatten wat de impact van je interventie is,” aldus Graamans. “Vanuit de gesprekken heb ik 7 verschillende posities gevonden die mensen innemen rondom meisjesbesnijdenis. De bijbehorende discoursen heb ik in een raamwerk gezet, die gebruikt kunnen  worden voor het ontwerp van interventies in de verschillende gemeenschappen. Maar ook voor educatiedoeleinden over dit onderwerp op scholen, universiteiten en workshops.” 

Figuur: Raamwerk van discoursen die meisjesbesnijdenis legitimeren (groen) en uitdagen (rood).
(bron: Graamans, Ofware, Nguura, Smet & ten Have, 2018)

Succesvolle aanpak en nieuwe kansen

Het raamwerk zorgt voor samenhang en maakt inzichtelijk hoe Amref Flying Doctors aan verandering werkt en waar ze deze verandering nog meer kracht kan bijzetten. Bij de Masai vormt meisjesbesnijdenis van oudsher een belangrijk onderdeel van het overgangsritueel van meisje naar vrouw. Bij de alternatieve rituelen worden de goede elementen binnen deze traditie behouden en de schadelijke (meisjesbesnijdenis) ter discussie gesteld via voorlichting en dialogen. Deze aanpak moet helpen voorkomen dat de Masai de strijd tegen meisjesbesnijdenis interpreteren als een aanval op hun cultuur en identiteit en hier weerstand tegen bieden.

Het raamwerk van Graamans biedt ook kansen voor Amref Flying Doctors om verandering via meer fronten in te zetten. Een voorbeeld is liefde en intimiteit, een veelbetekenende discours bij de Masai. Graamans: “Het inzichtelijk maken van problemen op het gebied van liefde en intimiteit die de praktijk van meisjesbesnijdenis met zich meebrengt is een belangrijk aangrijpingspunt voor verandering en biedt nieuwe mogelijkheden.”

Verandering is mogelijk

Het doel van Amref Flying Doctors is dat meisjesbesnijdenis in 2030 tot het verleden behoort in Afrika. “Een ambitieuze doelstelling, gezien de complexiteit en de hardnekkigheid van een dergelijke culturele praktijk. Maar als de huidige aanpak, in nauwe samenwerking met de gemeenschappen zelf, flink wordt opgeschaald is het zeker mogelijk,” aldus Graamans.